Zeeuwse Elly Schippers, vertaalster van bestsellerauteur Charles Lewinsky

Elly Schippers (Kamperland, 1945) vertaalde de in 2007 verschenen roman Het lot van de familie Meijer van Charles Lewinsky. Het aantal verkochte exemplaren in Nederland staat nu op 400.000. Zeven romans volgden en nu is er de vertaling van Halfbaard, ook het zevende boek dat Schippers van de Zwitserse schrijver Charles Lewinsky vertaald heeft.

Door: Hein van Kemenade

Wanneer je Elly Schippers naar haar herinneringen aan Zeeland vraagt antwoordt ze snel en enthousiast: “Veel water. Op mijn zeventiende ben ik naar Duitsland gegaan om er als au pair te gaan werken, wat toen Haustochter genoemd werd. Op mijn achttiende ben ik naar Nederland teruggekomen om Duitse taal- en letterkunde in Amsterdam te gaan studeren.

Ik zou niet meer terug naar Zeeland willen om er permanent te wonen, maar wanneer ik in de auto over de Zeelandbrug rijd, bij Colijnsplaat op Noord Beveland kom en rond een uur of vijf in de middag de zon op het water zie schijnen, dan denk ik: Ja, ik ben toch wel een Zeeuwse. Dan krijg ik soms een brok in mijn keel. Ik heb in Middelburg op school gezeten, dat was nog voor het begin van het Deltaplan. Ik heb de ramp ook nog meegemaakt. Ik ging iedere dag met de pont van Kamperland naar Veere om verder naar school te fietsen. Afgelopen zomer zat ik in een huis aan het Veerse Meer bij die steiger en dacht ik weer: Ik voel me toch echt nog steeds een Zeeuwse, ook al ben ik al heel lang weg. Het is het water, het is het licht en de ruimte. Ik spreek ook het Zeeuwse dialect nog zoals in de jaren vijftig. Als ik zit te vertalen en denk hoe moet ik dit aanpakken, dan denk ik in het Zeeuws: ‘Oe mok dat noe tog vertaele?’ ”

Elly Schippers studeerde Duitse taal en letterkunde aan de Universiteit van Amsterdam. Aanvankelijk werkte ze in het onderwijs, maar het vertalen lonkte. Haar eerste vertaling, Uitstapje met moeder van Gabriele Wohmann, verscheen in 1979. Daarna vertaalde ze werk van klassieke auteurs als Heinrich Böll, Elias Canetti, Joseph Roth en Arthur Schnitzler, en tal van moderne romans. Tot de bekendste hedendaagse auteurs, van wie ze vrijwel het volledige oeuvre vertaalde, behoren Edgar Hilsenrath, Charles Lewinsky, Nino Haratischwili en Jenny Erpenbeck, met wie ze in 2015 de Europese Literatuurprijs won voor de roman Een handvol sneeuw. Naast haar vertaalwerk is ze als docent verbonden aan de Vertalersvakschool in Amsterdam. Ze zit nu 45 jaar in het vak.

 Nelleke Geel, Charles Lewinsky, Elly Schippers

Met Charles Lewinsky heeft ze in de loop der jaren een goede band opgebouwd. Wanneer ze hem mailt met een vraag geeft hij altijd meteen antwoord. Lewinsky is een echte verhalenverteller, zegt ze. In Zwitserland heeft hij meegewerkt aan diverse populaire tv-series. Hij is een veelzijdig man, die muziek maakt, romans en toneelstukken schrijft. “Als een ware circusdirecteur organiseert hij uiteenlopende evenementen”.

Nu ligt er de vertaling van de nieuwe roman Halfbaard. “Een boek dat moeilijk samen te vatten is,” zegt Schippers. “Ik zou het een ontwikkelingsroman willen noemen. De man naar wie de titel genoemd is, is aan een Habsburgse brandstapel ontsnapt en zijn halve gezicht is verbrand. Zie je hem van de andere kant, dan ziet hij er met zijn halve baard heel normaal uit. Zijn verhaal wordt stukje bij beetje verteld in de roman. Dat komt omdat Sebi, een jongen van 13, het verhaal vertelt. Het is een bewuste keuze van Lewinsky om een zekere onbevangenheid in het verhaal te brengen. De verteltoon is dan meteen gezet. Halfbaard is een van de leermeesters van Sebi, evenals de verhalenvertelster, de ‘duivelse Anneli.’”
Elly Schippers vond het een heerlijk boek om te vertalen. En zo lees je het ook. In deze roman gaat het om verhalen en hoe ze verteld worden om geloofwaardig te zijn. Een goed verhaal is vaak beter dan de werkelijkheid.

Halfbaard speelt in 1313, aan het begin van de 14^e eeuw, waar heel veel gebeurde. De kruistochten om het Heilige Land te veroveren vonden plaats tot einde 13^e eeuw.  In de 14^e eeuw begon de 100-jarige oorlog tussen Engeland en Frankrijk pas in 1337, en de pest raasde ook in de tweede helft van die eeuw door Europa. In 1291 is Zwitserland ontstaan, met de eerste drie oerkantons: Uri, Schwyz en Unterwalden. Dit speelt een verbindende rol in de verhalen die verteld worden. Het was het begin van een nieuw tijdperk, waarbij de strijd tegen de hegemonie van de Habsburgers, die Halfbaard tot de brandstapel veroordeeld hebben, een grote rol speelt. Elly Schippers zegt hierover: ”De macht van de kerk was in die tijd heel belangrijk. Zo wordt in Halfbaard een controverse tussen een klooster en de dorpsgemeenschap over een stukje land beschreven. Dit leidt uiteindelijk tot ondermijning van de macht van hertog Leopold en het samengaan van de oerkantons van Zwitserland. Dit machtsspel van de kerk heeft Sebi de ogen geopend. Grappig in deze is hoe Hubertus, een mede-pupil van Sebi in het klooster, die heel goed weet hoe het zit met de kerk, dit benadert. Hij vraagt aan Sebi: Wat is volgens jou het belang van de kerk? Sebi antwoordt dat het is om God te dienen. Nee, zegt Hubertus, de kerk is er om hogerop te komen als je het een beetje handig aanpakt.”

Kortom, Halfbaard is een prachtig boek dat speelt in de middeleeuwen, een tijd waarin God en de duivel een grote rol spelen in het dagelijks leven. Het laat vooral zien hoe aan verhalen vaak meer geloof gehecht wordt dan aan de werkelijkheid, iets waar we ook tegenwoordig maar al te vaak mee worden geconfronteerd.

Charles Lewinsky, Halfbaard, vertaald uit het Duits door Elly Schippers, Meridiaan Uitgevers ISBN 9789493169562 € 29,99